بعد از ظهور پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و آشكار شدن دعوتش ، صفحهء جديدى از تاريخ گشوده شد و نقل احاديث به وسيلهء صحابه و تابعين و اهل بيت گرامىاش عليهم السّلام در مورد تاريخ ولادت و زندگانى و جنگ‌هايش با مشركان و دعوت به توحيد و اثرات شمشير و نيزه و زبان و بيان مورد اهتمام قرار گرفت . بيان اين حوادث ، به تدريج تاريخ اسلام را به صورت عام و سيرهء رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله را به صورت خاص تشكيل داد . ( 1 ) تدوين سيرهء نبوى و تاريخ اسلام در مورد تاريخ اسلام و سيرهء رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله تا پايان ايام خلافت خلفا چيزى نگاشته نشد . در اين مدت چيزى به غير از قرآن كريم و روش اعراب‌گذارى آن بر طبق مبادى علم نحو به دست ابو الاسود دئلى و به املاى امير المؤمنين على ابن ابى طالب ، تدوين نشد و اين بدان دليل بود كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مسلمانان را به كتابت قرآن كريم تشويق مىكرد اما اختلاط اعراب با اقوام ديگر و رواج لغت‌هاى غير عربى در ميان آنها باعث شد كه ابو الاسود دئلى خدمت على عليه السّلام برسد و به راهنمايى او براى حفظ زبان عرب ، علم نحو را تدوين كند . در نتيجهء گسترش قلمرو اسلامى و اختلاط با اقوام ديگر داستان‌هايى از پادشاهان فارس و بنى اسرائيل رواج يافت ، و آمده است كه معاويه علاقه‌مند شد تا كتابى در تاريخ قديم نگاشته شود براى همين عبيد بن شريّه كه پيرمردى صد و بيست‌ساله بود از صنعاى يمن به خدمت او در آمد و كتابى در مورد اخبار گذشتگان و پادشاهان عرب و فارس و حبشه و غيره نوشت و اين اولين متن مدوّن بعد از قرآن كريم مىباشد . « 1 » با وجودى كه مسلمانان بسيار علاقه‌مند بودند آثار مربوط به رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله را براى هميشه نگه دارند و اين حكايت از تعلق خاطرى مىكرد كه به آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله داشتند ؛ ولى با كمال تأسف خلفاى سه‌گانه از تدوين سيرهء آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله و احاديث جلوگيرى مىكردند و علّت آن هم به گمان خودشان اين بود كه احاديث با قرآن كريم مخلوط مىشود . در اين ميان تنها امير المؤمنين على عليه السّلام زير بار اين ممانعت نرفت و آن را تأييد ننمود ؛ بلكه علم نحو را به كاتب خودش ابو الاسود دئلى املا كرد ، و نيز كتاب‌هايى را در فقه و حديث نوشت و به كاتب هميشگى خودش ، عبيد الله بن ابى رافع دستور داد كه قضاوت مهمّ و احكام صادره از او را دربارهء وضو و نماز و ساير ابواب بنويسد . « 2 »

--> ( 1 ) . نك : مروج الذهب ، ج 2 ، ص 60 - 62 و 251 . ( 2 ) . نك : رجال نجاشى ، ص 4 - 7 .